محمد حسن خان اعتماد السلطنه

41

مرآة البلدان ( فارسى )

از غلاف بيرون آورده خدماتى را كه به ممالك ايران كرده بود شرح داد . آنگاه شمشير را غلاف كرده گفت تا به حال آنچه توانستم كردم . بعد پادشاهى را براى خود اختيار كنيد . سرداران و بزرگان ايران متفقا او را به سلطنت قبول نموده « نادرشاه » گفتند و در شهر اردبيل تشريفات تاجگذارى به عمل آمد « 42 » . بالجمله چون اردبيل در موضعى واقع شده كه راه تفليس و طهران و تبريز و بادكوبه و گيلان و دربند از آنجاست تجارتخانهء معتبرى است . تاورنيه « 43 » تاجر فرانسوى كه در زمان شاه عباس ثانى به ايران آمده نوشته است : « تجارت ابريشم در اردبيل با رونق است ( تقدس اهالى اين شهر در اين عصر به درجه‌اى است كه مطلقا در آن شرب خمر نمىشود . بلكه ارامنه‌اى كه در اين بلد ساكنند قادر به صرف هيچ مسكرى نيستند ) . خلق ايران يا به جهت اعتقاد مذهبى ، يا به سبب تملق به خانوادهء صفويه ، از بلاد بعيده به زيارت مقبرهء شيخ صفى الدين مىآيند . چندين مسجد و مدرسه در حوالى اين مقبره است . درهاى اين مدارس از نقره مىباشد . ضريح مرقد شيخ صفى خاتم و در چهار گوشه گوهاى طلا نصب كرده‌اند . قناديل طلا و نقره از سقف گنبد آويخته‌اند » . در سنهء هزار و ششصد و سى و هفت مسيحى مطابق با هزار و چهل و هفت هجرى اولاريوس « 44 » نام سفير والى هولستن « 45 » كه به دربار شاه عباس اول مامور بود به اردبيل رسيد . او نوشته است : « اردبيل از شهرهاى قديم آذربايجان و مقر سلطنت سلاطين عظيم الشان ايران و اكنون مدفن شيخ صفى جد پادشاه ايران است . اسم قديم اردبيل ، اربلا بوده « 46 » .

--> ( 42 ) - تشريفات تاجگذارى نادر در همان دشت مغان به عمل آمد ( يادداشتهاى گاتوغى كوس ، ترجمهء سپنتا ، 1347 ) ص 94 . ( 43 ) - Jean Baptist Tavernier . ( 44 ) - Adam olearius . ( 45 ) - Holstein اعتماد السلطنه تلفظ فرانسوى اين ناحيه را ذكر كرده . اين ناحيهء آلمانى را به آلمانى « هولشتاين » مىگويند . ( 46 ) - اولئاريوس هم اشتباه كرده اربلا همان اربيل فعلى از شهرهاى عراق است اردبيل را ايرانيان قديم « باذان فيروز » مىگفتند ( اراضى خلافت شرقيه ص 181 ) .